Zróżnicowanie strukturalne i funkcjonalne półkul mózgowych wskazują, że badania lateralizacji są koniecznością, bowiem wpływa ona na tempo i poziom opanowania języka.
Dzieci ze spektrum autyzmu powinny mieć diagnozę lateralizacji wcześniej, bo już w wieku 2 lat, tak by można było podjąć decyzję np. o dominującej ręce najpóźniej w 30 miesiącu życia. Niestety u dzieci ze spektrum autyzmu obserwuje się długotrwałe przejawy oburęczności, która niesie ze sobą negatywne skutki. Dominacja ręki pozwala bowiem ukształtować się lewej półkuli jako dominującej dla przetwarzania zadań językowych.
Wzorzec dominacji stronnej można sprawdzić u 3-letnich dzieci, prawidłowo rozwijających się podczas codziennych czynności, spaceru i zabaw w piaskownicy, jednak u dzieci z zaburzeniami komunikacji językowej , czasami trudno dokonać takiej obserwacji, dlatego najlepiej zrobić to podczas spotkania diagnostycznego.
Przed przystąpieniem do badania należy pamiętać, że dziecko nie może zdawać sobie sprawy z tego, że jest poddawane testowi. Powinno czuć się swobodnie, jak podczas zabawy. Każda instrukcja powinna mieć min. 3 próby, ponieważ tylko wtedy badanie jest obiektywne. Dodatkowo, aby nie sugerować wyboru strony, każdy przedmiot powinien być położony na stole dokładnie w linii osi dziecka, czyli w linii środkowej.
RĘKA
– wrzucanie koralików do odciętej w połowie butelki;
– odkręcanie słoiczka;
– karmienie łyżeczką misia/lali;
– mieszanie łyżeczką kaszy w kubeczku;
– nawlekanie koralików, kuleczek na sznurek
NOGA
– wchodzenie po schodach (ważne, którą noga dziecko zaczyna czynność);
– kopanie piłki;
– stanie na jednej nodze;
– wchodzenie do koła (np. hula-hop).
OKO
-patrzenie przez dziurkę wyciętą w kartonie;
– zaglądanie do ciemnej butelki;
– robienie zdjęć aparatem fotograficznym;
– oglądanie wzorów w kalejdoskopie;
– patrzenie przez lunetę (np. zwinięty brulion papieru);
– patrzenie przez dziurkę od klucza.
UCHO
– słuchanie tykania zegarka;
– słuchanie szumu morza w muszli;
– słuchanie, co mówi biedroneczka, ukryta w pudełeczku;
Lateralizację dzielimy na:
– prawostronną (gdy dziecko wybiera prawą rękę, prawą nogę, prawe oko, prawe ucho);
– lewostronną (gdy dziecko wybiera lewą rękę, lewą nogę, lewe oko, lewe ucho);
– skrzyżowaną (gdy dziecko wybiera przeciwne strony ciała np. prawa ręka i lewe oko);
– nieustaloną (gdy dziecko wybiera obie strony ciała przypadkowo lub naprzemiennie np. oburęczność).
Każdy stwierdzony brak dominacji stronnej wskazuje na trudności w ustaleniu się tej dominacji, a co za tym idzie dominacji funkcji mózgowych. Im wcześniej pomożemy dziecku wybrać dominującą rękę, tym wcześniej przygotujemy je do rozumienia mowy i samodzielnego budowania poprawnych zdań.
Należy pamiętać:
– jeśli dziecko jest oburęczne, a oburęczność obserwujemy po badaniu diagnostycznym przez okres min. 2 tygodni – należy wybrać prawą rękę jako dominującą;
– jeśli dziecko jest oburęczne, a badanie wykazało dominację prawego oka – należy wybrać prawą rękę jako dominującą.
Cieszyńska J., Wczesna diagnoza i terapia zaburzeń autystycznych. Metoda krakowska, Kraków 2011
